بسیاری از واحدهای تولیدی تصور میکنند دریافت کد IR دامپزشکی بیشتر یک فرآیند اداری است و با تهیه مجوزهای قانونی، نتایج آزمایشگاهی و چند مدرک موردنیاز، میتوان این مرحله را با موفقیت پشت سر گذاشت.
در حالی که تجربه نشان میدهد مهمترین چالشها معمولاً به دو موضوع اساسی مربوط میشوند:
- آمادگی زیرساختهای بهداشتی
- وجود مستندات و شواهدی که نشان دهد برنامههای بهداشتی بهصورت صحیح و مستمر اجرا میشوند.
اگرچه وجود مستندات و مدارک HACCP و استاندارد ایزو 22000 باعث تسهیل فرایند اخذ کد IR میشود ولی شرکت ها باید قادر باشند که:
به ممیز و کارشناس سازمان دامپزشکی اثبات کنند که خط تولید آنها، ایمنی کافی برای صادرات محصولات غذایی از ایران را دارد و همچنین الزامات بهداشتی کشور مقصد را پوشش خواهد داد.
از طرفی:
سیستم HACCP بر اساس تحلیل خطر اختصاصی هر کارخانه طراحی میشود و ماهیتی منعطف دارد. اما کد IR، مجوز «ورود به زنجیره تجارت بینالمللی با تایید سازمان دامپزشکی» است بنابراین چکلیستهای کد IR، جنبه «آمرانه»، «حاکمیتی» و «غیرمنعطف» دارند و ممیزان و کارشناسان سازمان دامپزشکی بر اساس بخشنامههای جاری و چکلیستهای متمرکز ممیزی میکنند.
نادیده گرفتن هر یک از این دو موضوع میتواند باعث طولانی شدن فرآیند دریافت کد IR یا نیاز به انجام اصلاحات پیش از تأیید نهایی شود.
۱. زیرساختهای بهداشتی؛ اولین گام برای دریافت کد IR
کارشناسان سازمان دامپزشکی در زمان ارزیابی، فقط مدارک را بررسی نمیکنند.
آنها وضعیت واقعی واحد تولیدی را نیز از نظر الزامات بهداشتی ارزیابی میکنند؛ مواردی مانند طراحی ساختمان، جریان حرکت مواد، وضعیت تجهیزات، شرایط شستشو و ضدعفونی، کنترل آفات، مدیریت پسماند، انبارها، امکانات رفاهی کارکنان و سایر زیرساختهایی که بر سلامت و ایمنی محصول تأثیرگذار هستند.
اگر زیرساختهای بهداشتی با الزامات مورد انتظار مطابقت نداشته باشند، حتی کاملترین مستندات نیز بهتنهایی برای دریافت کد IR کافی نخواهند بود.
۲. مستندات؛ فقط چند مدرک اداری نیستند
یکی از رایجترین برداشتهای نادرست این است که منظور از مستندات، صرفاً پروانه بهرهبرداری، پروانه ساخت، مجوزهای حملونقل، گواهی GIS، نتایج آزمایشگاهی و سایر مدارک اداری است.
این مدارک برای فعالیت قانونی و صادرات اهمیت زیادی دارند، اما تنها بخشی از الزامات هستند.
در فرآیند ارزیابی کد IR، موضوع مهمتر این است که واحد تولیدی بتواند اجرای صحیح برنامههای بهداشتی را نیز اثبات کند.
به بیان ساده، کارشناس سازمان دامپزشکی باید اطمینان پیدا کند که برنامههای بهداشتی فقط نوشته نشدهاند، بلکه بهصورت منظم اجرا میشوند و برای اجرای آنها شواهد قابل ارائه وجود دارد.
مستندات یعنی توانایی اثبات اجرای برنامهها
فرض کنید در کارخانه برنامهای برای شستشو و ضدعفونی تجهیزات وجود دارد.
اگر فقط اعلام شود که تجهیزات هر روز شستشو میشوند، این یک ادعا است.
اما اگر یک برنامه مدون، دستورالعمل اجرایی، فرمهای ثبت عملیات شستشو، سوابق تکمیلشده، نتایج پایش و اقدامات اصلاحی (در صورت بروز مشکل) وجود داشته باشند، میتوان اجرای صحیح این برنامه را اثبات کرد.
همین موضوع درباره بسیاری از برنامههای دیگر نیز صدق میکند؛ از جمله:
- کنترل آفات
- آموزش کارکنان
- بهداشت شخصی کارکنان
- کالیبراسیون تجهیزات اندازه گیری
- کنترل مواد اولیه
- ردیابی محصول
- نگهداری و تعمیرات تجهیزات
- کنترل کیفیت آب و یخ (در صورت کاربرد)
- سایر برنامههای بهداشتی مرتبط با نوع فعالیت واحد تولیدی
مستندات در واقع شواهدی هستند که نشان میدهند سیستم بهداشتی کارخانه فقط طراحی نشده، بلکه بهصورت مستمر اجرا، پایش و در صورت نیاز اصلاح میشود.
مدارک اداری نشان میدهند که واحد تولیدی مجوز فعالیت دارد، اما مستندات نشان میدهند که الزامات بهداشتی و کنترلی بهصورت واقعی اجرا شده و قابل ارزیابی هستند.
آیا داشتن ISO 22000 یا HACCP برای دریافت کد IR کافی است؟
“داشتنِ یک سیستم HACCP خوب، لزوماً به معنای دریافت کد IR نیست.”
استقرار ISO 22000 یا HACCP یک مزیت مهم محسوب میشود و معمولاً باعث میشود بسیاری از الزامات مربوط به ایمنی مواد غذایی، مستندسازی و کنترل فرآیندها بهصورت منظمتر اجرا شوند.
اما داشتن این گواهینامهها بهتنهایی به معنای آمادگی کامل برای دریافت کد IR نیست.
در ارزیابی کد IR، علاوه بر الزامات عمومی سیستمهای مدیریت ایمنی مواد غذایی، موارد اختصاصی موردنظر سازمان دامپزشکی و در برخی موارد الزامات کشور مقصد نیز بررسی میشوند.
بنابراین، داشتن ISO 22000 یا HACCP را میتوان عاملی برای هموار شدن مسیر دریافت کد IR دانست، نه تضمینی برای دریافت آن.
باور نادرست:
«ما ISO 22000 یا HACCP داریم، پس برای دریافت کد IR آمادهایم.»
واقعیت:
«این استانداردها کمک بزرگی هستند، اما جایگزین بررسی زیرساختهای بهداشتی، اجرای واقعی برنامهها و مستندات موردنیاز برای دریافت کد IR نمیشوند.»
برای دریافت کد IR آمادهاید؟
اگر واحد تولیدی شما قصد دریافت کد IR دامپزشکی و آمادهسازی برای ممیزی سازمان دامپزشکی را دارد، ایزوویژن با تجربه در زمینه سیستمهای مدیریت ایمنی مواد غذایی و الزامات مرتبط با کد IR، آماده ارائه خدمات مشاوره و همراهی تخصصی است.
